Automatisch het gezag over het kind bij erkenning?

De populariteit omtrent de informele relaties zijn de afgelopen jaren flink gestegen. Veel minder stellen treden in het huwelijk of gaan een geregistreerd partnerschap aan en de helft van de kinderen worden buiten een formele relatie geboren. In november 2020 is dan ook het Wetsvoorstel Erkenning en Gezag door de Tweede Kamer aangenomen. Het wetsvoorstel zorgt ervoor dat de ongehuwde en niet geregistreerde vader of duomoeder automatisch het gezag krijgt als hij of zij het kind erkent. Dit is anders dan de huidige situatie waarbij een ongehuwde en niet geregistreerde vader of duomoeder in sommige gevallen zich tot de rechter moeten wenden. Met het wetsvoorstel wordt onder andere de ongelijkheid tussen partners met een formele en informele relatie opgeheven.

Huidige regeling

Een kind staat automatisch in familierechtelijke betrekkingen tot de moeder via de geboorte. De erkenning van het kind gebeurt van rechtswege bij de moeder. Hetzelfde geldt voor het ouderlijk gezag. Het is daarbij niet van belang welke relatievorm de moeder heeft.

Voor de vader of de duomoeder wordt wel onderscheid gemaakt in de relatievorm. Bij formele relaties zoals het huwelijk en het geregistreerd partnerschap gelden ook voor de vader of de duomoeder dat zij automatisch in familierechtelijke betrekkingen staan tot het kind. De vader of duomoeder erkent het kind dan van rechtswege en oefent het ouderlijk gezag van rechtswege uit.

Wanneer sprake is van een informele relatie zoals bij samenwoners zal de vader of de duomoeder het kind expliciet moeten erkennen en een gezagsaantekening moeten doen. De vader of de duomoeder kan dit niet zelfstandig bewerkstelligen. De toestemming van de moeder is noodzakelijk. Als de moeder de toestemming voor het erkennen van het kind of het ouderlijk gezag weigert, dan is het mogelijk om vervangende toestemming te verzoeken bij de rechter. Hiervoor is bijstand door een advocaat noodzakelijk. Ook kunt u (nogmaals) in overleg treden onder begeleiding van een mediator of een advocaat om de erkenning en/of het gezag te bewerkstelligen.

Wat is het belang van de erkenning en het gezag over het kind?

Indien de vader of de duomoeder het kind niet heeft erkend, worden zij niet aangemerkt als de juridische ouder. Het uitblijven van het ouderlijk gezag heeft bovendien als gevolg dat de vader of de duomoeder niet mee kan bepalen bij het maken van (belangrijke) beslissingen. Een ouder heeft dan bijvoorbeeld geen stem in de keuze voor een medische behandeling of over de school.

Voorts kan het ontbreken van het ouderlijk gezag problemen opleveren als partijen de relatie verbreken of de moeder komt te overlijden. Het ouderlijk gezag en de beslissingen daaromtrent kunnen onderwerp van geschil worden. Een moeder kan zonder de toestemming van de vader of de duomoeder overal naartoe verhuizen en hoeft de vader niet te betrekken bij het maken van (belangrijke) beslissingen.

Ook bij het overlijden van de moeder levert het ontbreken van het ouderlijk gezag problemen op. De kinderen zullen in beginsel naar de testamentair aangewezen voogd gaan. Ook in dit geval staat de weg naar de rechter open voor de ouder zonder gezag. De langstlevende ouder heeft immers een voorkeurspositie boven de testamentair aangewezen voogd. Echter, een dergelijke procedure is tijdrovend en kostbaar. De vader of duomoeder heeft er aldus belang bij dat vanaf de geboorte van het kind sprake is van erkenning en gezag.

Wet erkenning en gezag

De nieuwe wet koppelt het ouderlijk gezag aan de erkenning van het kind. De hoofdregel wordt hiermee omgedraaid. De nieuwe wet verkleint dan ook het risico dat in een later stadium, zoals bij het verbreken van de relatie of overlijden van de moeder, problemen of gezag geschillen ontstaan.

In het geval dat de ouders geen gezamenlijk ouderlijk gezag wensen, kunnen zij bij de gemeente gezamenlijk verklaren dat zij afzien van het ouderlijk gezag. Daarnaast biedt het wetsvoorstel een aantal uitzonderingen op de hoofdregel waarbij het ouderlijk gezag niet wordt gekoppeld aan de erkenning. Het betreft de gevallen waarbij:

  1. Eén of beide ouders onbevoegd is tot het gezag;
  2. Het gezag van een van beide ouders is beëindigd (door de rechtbank) en de andere ouder oefent het gezag uit;
  3. Een voogd over het gezag van het kind is belast;
  4. De voorziening in het gezag over het kind is komen te ontbreken;
  5. Het gezag door de moeder gezamenlijk met een ander wordt uitgeoefend;
  6. De moeder en de erkenner verklaren gezamenlijk dat het gezag alleen door de moeder wordt uitgeoefend;
  7. Er niet met voldoende zekerheid vastgesteld wordt dat de situaties onder 1 tot en met 6 zich niet voordoen.

De Tweede Kamer zal zich nog buigen over het wetsvoorstel. Het betreft immers een voorstel. Maar het wetsvoorstel past in de tijdsgeest en zal veel ongelijkheid wegnemen. Deze ongelijkheid blijft echter in de thans geldende wet- en regelgeving voortduren.

Heeft u uw kind niet erkend en/of oefent u niet het ouderlijk gezag uit over uw kind? Dan heeft u er belang bij om zo spoedig mogelijk de hulp in te schakelen van een advocaat die u verder bij het proces van erkenning dan wel het verkrijgen van het ouderlijk gezag kan begeleiden.

Wilt u meer weten over de erkenning en het ouderlijk gezag? Of wilt u de erkenning en/of het ouderlijk gezag gerechtelijk laten vaststellen of ongedaan maken? Dan kunt u contact opnemen met één van onze specialisten.

Door: Carmen de Koning